Wanneer uw kind met een beperking 18 jaar wordt, verandert er juridisch en financieel ontzettend veel voor uw gezin. Waar leeftijdsgenoten zelfstandig uitvliegen, blijft uw kind afhankelijk van uw dagelijkse zorg. Toch beschouwt de Nederlandse wet uw zoon of dochter vanaf die verjaardag van de ene op de andere dag als een volledig zelfstandige volwassene.
Het gevolg? Uw ouderlijk gezag vervalt automatisch en de zorg vanuit de Jeugdwet stopt abrupt. Zonder tijdige actie ontstaat er een administratief en financieel gat waarin zorgverleners niet meer uitbetaald kunnen worden en artsen u geen medische informatie meer mogen geven. In deze praktische gids leest u exact wat u vóór de 18e verjaardag moet regelen rondom mentorschap, bewindvoering, zorgindicaties en financiën.
Wettelijke regie: wat u regelt als uw kind met een beperking 18 jaar wordt
Vanaf de 18e verjaardag mag u wettelijk gezien geen beslissingen meer nemen voor uw kind. Is uw kind door een verstandelijke beperking, niet-aangeboren hersenletsel (NAH) of psychische aandoening niet in staat dit zelfstandig te doen? Dan moet u via de kantonrechter mentorschap, bewindvoering of curatele aanvragen.
Maak hierbij een duidelijk onderscheid:
- Mentorschap (voor zorg, behandeling en welzijn): Geeft u de wettelijke bevoegdheid om beslissingen te nemen over medische behandelingen, persoonlijke verzorging, verpleging en de woonvorm van uw kind.
- Bewindvoering (voor financiën en administratie): Geeft u het beheer over bankrekeningen, toeslagen, uitkeringen en het PGB. U wordt verantwoordelijk voor de administratie en legt jaarlijks rekening en verantwoording af aan de rechtbank.
Praktijktip: U heeft geen advocaat nodig om dit aan te vragen. Dien het verzoekschrift bij de kantonrechter in zodra uw kind 17,5 jaar is. De rechtbank heeft gemiddeld 4 tot 6 maanden nodig om de aanvraag te verwerken.
Van Jeugdwet naar Wmo, Wlz of Zorgverzekeringswet
Wanneer uw kind met een beperking 18 jaar wordt, vervalt de Jeugdwet definitief. De benodigde zorg moet overgaan naar een van de drie ‘volwassen’ zorgwetten. Dit gaat niet automatisch; u moet dit zelf op tijd aanvragen. Bekijk voor de landelijke regels ook de officiële uitleg op de website van de Rijksoverheid over 18 jaar worden en zorg.
| Nieuw Loket | Soort Ondersteuning | Wanneer Aanvragen? |
|---|---|---|
| Gemeente (Wmo) | Voor begeleiding, dagbesteding, huishoudelijke hulp en vervoer gericht op zelfredzaamheid. Vraagt een eigen bijdrage van € 21,80 per maand (tarief 2026). | Uiterlijk 4 maanden voor de 18e verjaardag. |
| CIZ (Wlz) | Bij een blijvende behoefte aan 24 uur per dag toezicht of zorg in de nabijheid. Zie ook onze gids over een CIZ indicatie aanvragen. | Minimaal 6 maanden voor de 18e verjaardag. |
| Zorgverzekeraar (Zvw) | Voor wijkverpleging, persoonlijke verzorging en medische handelingen thuis. | Via indicatie van de wijkverpleegkundige, ruim voor de 18e verjaardag. |
Reken niet automatisch op een Wajong-uitkering via het UWV. Deze wordt alleen toegekend als uw kind nu én in de toekomst volledig en duurzaam geen zogeheten ‘arbeidsvermogen’ heeft. Kan uw zoon of dochter met intensieve begeleiding in de toekomst eventueel nog enkele uren beschut werk verrichten? Dan wijst het UWV de aanvraag af. Uw kind valt dan onder de Participatiewet (bijstand) van de gemeente, waarbij het eigen vermogen getoetst kan worden.
De overgang van 17 naar 18 jaar is administratief een doolhof. Download onze overzichtelijke tijdlijn waarop u precies ziet welke instantie u in welke maand moet aanschrijven om zorggaten te voorkomen.
Download gratis de Actielijst (PDF) →Financiën, zorgverzekering en toeslagen regelen
Zodra uw kind met een beperking 18 jaar is, moet er direct een eigen zorgverzekering worden afgesloten. Zorg dat u de volgende zaken direct activeert:
- Zorgverzekering: Uw kind is vanaf de 18e verjaardag premieplichtig en moet een eigen zorgverzekering afsluiten. Controleer of de huidige therapeuten en artsen door de nieuwe polis worden vergoed.
- Toeslagen: Uw kind heeft vanaf 18 jaar recht op Zorgtoeslag via de Belastingdienst.
- DigiD: Vraag een eigen DigiD aan voor uw kind. Zonder DigiD kunt u (zelfs niet als bewindvoerder) inloggen bij overheidsinstanties.
Compensatie voor het wegvallen van de kinderbijslag
Wanneer uw kind 18 jaar wordt, stopt de kinderbijslag (vaak de dubbele kinderbijslag voor intensieve zorg) definitief. Veel ouders lopen hierdoor maandelijks honderden euro’s mis. Omdat de toegang tot de Wajong-uitkering tegenwoordig zeer streng is, blijft er plotseling een zwaar financieel gat achter.
Stappenplan voor een kind met een beperking dat 18 jaar wordt
Het regelen van de overgang rond de 18e verjaardag kost veel administratieve energie. Gebruik deze tijdlijn om uw zorgvraag zorgvuldig te onderbouwen voor de toetsing door instanties.
Wat u doet: Vraag bij behandelend artsen, orthopedagogen en scholen om actuele medische en psychologische verslagen.
Check / Praktijktip: Zorg dat deze verslagen niet ouder zijn dan 2 jaar. U heeft deze actuele bewijslast straks nodig voor zowel het CIZ als de kantonrechter.
Wat u doet: Dien het verzoekschrift voor mentorschap en/of bewindvoering in bij de rechtbank in uw arrondissement.
Check / Praktijktip: U hoeft hiervoor geen dure advocaat in te schakelen; u kunt dit formulier zelf invullen en opsturen naar de kantonrechter.
Wat u doet: Meld uw kind aan bij het Wmo-loket van de gemeente of start de Wlz-aanvraag bij het CIZ, inclusief het meezenden van het opgebouwde medische dossier.
Check / Praktijktip: Vraagt u een PGB aan? Lees dan vooraf ook ons stappenplan over de PGB Wmo aanvraag bij de gemeente.
Wat u doet: Sluit de eigen zorgverzekering af, vraag de zorgtoeslag aan en overhandig de bewindbeschikking aan de bank om de rekeningen te beheren.
Check / Praktijktip: Zet het rekeningnummer van uw kind in de systemen van de Belastingdienst op uw eigen naam (inzake bewind) om misverstanden te voorkomen.