Levenstestament opstellen (2026): Zorg dat ú mag beslissen

Wat is het verschil tussen een testament en een levenstestament?

Het is een logische vraag: “We hebben toch al een testament klaarliggen?” Een regulier testament regelt echter alleen de erfenis en treedt pas in werking ná het overlijden. Wilt u voor de periode dat uw naaste er nog wel is, maar zelfstandig geen keuzes meer kan maken, de zaken goed regelen? Dan is een levenstestament opstellen de aangewezen weg.

In dit document legt uw naaste officieel vast wie de beslissingen overneemt. Deze aangewezen vertrouwenspersoon (vaak de partner of een kind) krijgt hiermee de wettelijke bevoegdheid om op te treden bij de bank, de arts en de notaris.

Waarom u absoluut niet moet wachten op een diagnose

De grootste fout die we in de mantelzorg zien, is dat bewuste stappen rondom een levenstestament opstellen pas worden overwogen als het eigenlijk al te laat is. De notaris heeft een zware, wettelijke plicht: hij of zij moet controleren of uw naaste op het moment van tekenen volledig begrijpt welke macht hij of zij weggeeft.

Heeft uw naaste net een zware beroerte gehad, of is de dementie al in een vergevorderd stadium? Dan weigert de notaris mee te werken, om misbruik te voorkomen. Uw naaste is dan officieel ‘wilsonbekwaam ter zake’. Vanaf dat moment bent u de wettelijke regie definitief kwijt.

Grip op geld: Voorkom bevroren rekeningen en hoge zorgkosten

Zonder levenstestament loopt u direct tegen een muur aan bij de bank. Zelfs als u getrouwd bent en samen in één huis woont, mag u de gezamenlijke koopwoning niet zelfstandig verkopen om bijvoorbeeld een geschikter appartement te betalen.

Daarnaast is dit document onmisbaar om uw financiën te beschermen tegen hoge zorgkosten. Als uw naaste naar een verpleeghuis moet, betaalt u een eigen bijdrage aan het CAK. Deze wordt gebaseerd op het vermogen. Met een levenstestament mag u namens uw naaste vermogen schenken aan de kinderen (bijvoorbeeld ‘schenken op papier’). Dit verlaagt het vermogen in box 3, waardoor de CAK-bijdrage aanzienlijk daalt. Zonder levenstestament mag u dit vermogen wettelijk niet meer wegschenken als uw naaste dement is.

Wilt u als kind en gevolmachtigde namens uw demente ouder geld overmaken naar uzelf om het vermogen voor het CAK te verlagen? Volgens de wet (artikel 3:68 Burgerlijk Wetboek) is dit verboden wegens een direct tegenstrijdig belang (‘zelftreding’), tenzij dit woordelijk en uitdrukkelijk is toegestaan in de notariële akte. Ontbreekt deze specifieke schenkingsclausule in het levenstestament? Dan kan de bank de overboekingen blokkeren of kunnen mede-erfgenamen de schenkingen later via de rechter terugeisen.

Veel mantelzorgers beheren de financiën noodgedwongen door te pinnen met de pas van hun naaste of in te loggen met diens DigiD. Zodra iemand echter wilsonbekwaam is, vervalt de geldigheid van een bankpasvolmacht direct. Banken controleren transacties steeds strenger via geautomatiseerde fraudesystemen. Bemerkt de bank betalingen terwijl de rekeninghouder in een zorginstelling verblijft, dan wordt de rekening preventief geblokkeerd totdat er een notarieel levenstestament of een rechterlijke bewindbeschikking op tafel ligt.

De medische volmacht: Zorg dat artsen naar u luisteren

Zorgverleners hebben een strikte geheimhoudingsplicht. Hoewel artsen vaak proberen mee te denken, zijn ze wettelijk gebonden als het over ingrijpende medische keuzes gaat. In het medische deel van het levenstestament wordt ú aangewezen als de absolute, wettelijke vertegenwoordiger. Ook legt uw naaste hierin de volgende belangrijke medische wensen vast:

• Het behandelverbod: Duidelijke instructies over niet-reanimeren, niet-beademen of het stoppen van kunstmatige voeding bij vergevorderde dementie.
• Euthanasieverzoek: Een schriftelijke wilsverklaring voor euthanasie bij ondraaglijk en uitzichtloos lijden, opgesteld vóórdat iemand wilsonbekwaam is geworden.
• Toegang tot medische dossiers: Keiharde, formele toestemming dat u als mantelzorger altijd inzage krijgt in de elektronische patiëntendossiers bij de huisarts en specialisten.

Hoe werkt een levenstestament opstellen en wat zijn de kosten?

Veel mantelzorgers proberen kosten te besparen door zelf een briefje te typen en te ondertekenen (een zogeheten onderhandse volmacht). In de praktijk accepteren banken en het Kadaster deze vrijwel nooit uit vrees voor fraude. De notariële akte is de enige waterdichte garantie. Tijdens het oriënterende gesprek bespreekt de notaris wie de (opvolgende) gevolmachtigden worden. Ook kunt u direct een onafhankelijke ’toezichthouder’ aanstellen. Dit is vaak een ander kind of een accountant die jaarlijks meekijkt of u het vermogen netjes beheert, wat latere ruzies binnen de familie voorkomt.

Na het tekenen schrijft de notaris het document direct in bij het Centraal Levenstestamentenregister van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB). Hierdoor kan elke arts, notaris of bank in Nederland direct verifiëren dat u wettelijk bevoegd bent. Zo kunt u onder andere direct handelen om het spaargeld te beschermen.